Thuốc nam trị xương khớp trộn corticoid: dấu hiệu cần nghi ngờ

Thuốc nam, cao, viên hoàn trị xương khớp mà uống vào hết đau gần như ngay lập tức, ăn ngon, tăng cân, mặt tròn ra là dấu hiệu cần nghi ngờ có trộn corticoid hoặc thuốc giảm đau tân dược. Các cơ quan kiểm nghiệm ở Việt Nam đã nhiều lần phát hiện dexamethason, piroxicam hay paracetamol trong sản phẩm quảng cáo là thảo dược. Người đã dùng lâu loại thuốc như vậy không nên ngừng đột ngột mà cần đi khám để được đánh giá.

Khi miền Bắc vào đông, đau khớp gối, đau lưng, đau vai gáy ở người lớn tuổi tăng lên. Đây cũng là mùa các trang mạng đẩy mạnh quảng cáo thuốc gia truyền "trị dứt điểm" thoái hóa, gút, phong thấp.

Kiểm nghiệm đã tìm thấy gì trong thuốc xương khớp

Tháng 12/2023, báo Tuổi Trẻ đưa tin Viện Kiểm nghiệm thuốc TP.HCM mua một sản phẩm xương khớp được quảng cáo hỗ trợ điều trị gút, viêm đa khớp, thoái hóa trên một trang web, nhãn ghi sản xuất tại Malaysia. Kết quả phân tích cho thấy mỗi viên chứa khoảng 9,56 mg piroxicam (thuốc chống viêm không steroid) và khoảng 0,27 mg dexamethason (một corticoid). Sản phẩm không có số đăng ký. Viện đánh giá đây là tân dược bị trộn trái phép, rất có hại cho sức khỏe người dùng, và cho biết sản phẩm được bán qua website, sàn thương mại điện tử, Facebook, TikTok.

Trước đó, báo Lào Cai đưa tin ngày 1/12/2022 Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền cảnh báo thuốc Phong tê nhức Hổ Cốt Hoàn là thuốc giả. Mẫu do Trung tâm Kiểm nghiệm Bến Tre lấy tại một quầy thuốc. Sản phẩm ghi số đăng ký nhưng thực tế chưa được cấp phép, cơ sở ghi trên nhãn không có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược, và mẫu thuốc có chứa paracetamol. Sản phẩm này được quảng cáo trị phong thấp, đau nhức xương khớp, đau lưng, thần kinh tọa, gút.

Hai vụ việc cho thấy một điểm chung: thứ khiến người dùng thấy "hiệu quả nhanh" có thể chính là tân dược bị giấu, không phải thảo dược.

Vì sao corticoid trộn lén lại nguy hiểm

Corticoid như dexamethason, prednisolon là thuốc chống viêm mạnh, có chỗ đứng trong điều trị khi được bác sĩ kê và theo dõi. Vấn đề của thuốc trộn lén là người dùng không biết mình đang uống corticoid, uống kéo dài, liều không kiểm soát và không ai theo dõi.

Trang thông tin prednisolon của NHS liệt kê các tác dụng phụ thường gặp như tăng cảm giác thèm ăn, tăng cân, mất ngủ, thay đổi tâm trạng, khó tiêu. Các tác dụng phụ nghiêm trọng dễ xảy ra hơn khi dùng liều cao hoặc kéo dài quá 2 tuần, gồm hội chứng Cushing (tăng cân, mặt tròn, yếu cơ), suy tuyến thượng thận (nôn, mệt lả, chóng mặt), thay đổi tâm trạng nặng và một bệnh lý ở mắt gây nhìn mờ.

NHS cũng nhấn mạnh không được tự ngừng corticoid khi chưa hỏi bác sĩ, vì ngừng đột ngột có thể gây triệu chứng cai thuốc hoặc làm bệnh nặng hơn; bác sĩ thường giảm liều từ từ. Đây là lý do người đã uống thuốc nam nghi trộn corticoid nhiều tháng cần đi khám thay vì vứt thuốc và dừng ngay.

NHS còn lưu ý prednisolon có thể không phù hợp với người đang có nhiễm trùng chưa được điều trị, hoặc vừa tiếp xúc với người bị zona, thủy đậu, sởi. Người dùng corticoid theo đơn có thể được phát thẻ cảnh báo steroid để mang theo, giúp nhân viên y tế xử lý đúng khi cấp cứu. Người uống thuốc nam trộn lén không có những lớp bảo vệ đó: không biết mình đang dùng corticoid, không được dặn tránh lây nhiễm, và khi vào viện cũng không khai được với bác sĩ. Đây chính là điểm khiến thuốc trộn lén nguy hiểm hơn hẳn thuốc kê đơn có cùng hoạt chất.

Dấu hiệu nghi ngờ ở sản phẩm và ở cơ thể

Ở sản phẩm

• Hết đau, hết sưng chỉ sau một, hai liều, trong khi thảo dược thường tác dụng chậm.
• Không có số đăng ký, hoặc số đăng ký tra không ra.
• Đóng gói sơ sài trong túi zip, lọ không nhãn, viên hoàn tự làm, "thuốc gia truyền không bán ngoài tiệm".
• Quảng cáo chữa khỏi hẳn thoái hóa khớp, gút, thần kinh tọa, "không tái phát".
• Chỉ bán qua mạng xã hội, livestream, giao hàng thu tiền.

Ở người dùng

• Ăn ngon miệng bất thường, tăng cân nhanh, mặt tròn, bụng to ra.
• Đường huyết, huyết áp tăng ở người trước đó kiểm soát tốt.
• Mất ngủ, dễ kích động; đau dạ dày, đi ngoài phân đen.
• Thấy mệt lả, buồn nôn, chóng mặt khi tạm ngừng thuốc vài ngày.

Một số dấu hiệu bất thường về màu, mùi, độ ẩm của viên thuốc được mô tả trong bài dấu hiệu nhận biết thuốc kém chất lượng bằng mắt thường, tuy nhiên tân dược trộn lén thường không thể phát hiện bằng mắt, chỉ kiểm nghiệm mới xác định được.

Người lớn tuổi đau khớp mùa đông nên làm gì

1. Đi khám để biết nguyên nhân. Thoái hóa khớp, gút, viêm khớp dạng thấp, loãng xương có cách điều trị khác nhau.
2. Nếu muốn dùng thuốc y học cổ truyền, hãy khám tại bệnh viện, phòng khám y học cổ truyền có giấy phép, dùng thuốc có số đăng ký hoặc do cơ sở đó bốc, sắc theo đơn.
3. Báo cho bác sĩ mọi thứ đang uống, kể cả thuốc nam, cao, rượu thuốc. Corticoid trộn lén có thể làm sai lệch kết quả điều trị đái tháo đường, tăng huyết áp.
4. Giữ ấm, vận động nhẹ nhàng, kiểm soát cân nặng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Đã uống thuốc nghi trộn corticoid một thời gian

Đừng ngừng ngay. Mang theo sản phẩm, vỏ gói, thông tin người bán đến bác sĩ để được kiểm tra đường huyết, huyết áp, chức năng tuyến thượng thận khi cần và có kế hoạch giảm dần an toàn. Những ảnh hưởng nghiêm trọng khi dùng thuốc giả được trình bày trong bài tác hại nguy hiểm đến tính mạng khi dùng thuốc giả.

Sau đó, bạn có thể gửi phản ánh kèm mẫu sản phẩm đến Sở Y tế địa phương để cơ quan chức năng kiểm tra. Mỗi phản ánh có thể giúp người khác tránh mua phải cùng một loại thuốc.