Thuốc tiêm dự phòng HIV Yeztugo giả: điều người dùng PrEP cần biết

Thuốc tiêm YEZTUGO (lenacapavir) dùng dự phòng HIV đang được rao bán tại Việt Nam là sản phẩm chưa có giấy đăng ký lưu hành, và đã bị Cục Quản lý Dược cảnh báo nghi giả mạo nhãn hiệu. Người dân không nên mua, bán hay sử dụng sản phẩm này. Ai muốn dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) nên đến các cơ sở y tế cung cấp dịch vụ PrEP để được xét nghiệm và tư vấn.

Gần đến Ngày Thế giới phòng chống AIDS 1/12, nhu cầu tìm hiểu về các phương pháp dự phòng HIV mới tăng lên. Mũi tiêm 6 tháng một lần được nhắc đến nhiều trên mạng xã hội, kéo theo những lời mời mua "thuốc chính hãng từ Mỹ" không qua bất kỳ cơ sở y tế nào.

Cảnh báo của Cục Quản lý Dược nói gì

Theo tin Thời báo Tài chính Việt Nam đăng ngày 25/3/2026, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã gửi Sở Y tế các tỉnh, thành phố thông tin về sản phẩm này. Cục nhận được văn thư của Công ty TNHH SNB-REACT Việt Nam (ngày 26/1/2026) phản ánh việc mua bán, cung cấp sản phẩm dự phòng HIV giả mạo nhãn hiệu của Gilead, và văn thư phản hồi ngày 13/3/2026 liên quan đến báo cáo của Gilead Sciences Inc.

Thông tin sản phẩm bị cảnh báo:

• Tên ghi trên sản phẩm: thuốc tiêm YEZTUGO (lenacapavir).
• Số đăng ký: không có.
• Nhãn ghi nhà sản xuất là Gilead Sciences Inc. tại Foster City, California, Hoa Kỳ.

Qua tra cứu hệ thống dịch vụ công, Cục xác định chưa cấp giấy đăng ký lưu hành cho thuốc này và cơ sở sản xuất này tại Việt Nam. Cục đề nghị Sở Y tế thông báo để cơ sở kinh doanh, sử dụng thuốc và người dân không mua bán, sử dụng sản phẩm; đồng thời kiểm tra, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Trước đó, ngày 3/2/2026, Cục đã có Công văn 465/QLD-CL gửi Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh đề nghị xác minh, xử lý thông tin về sản phẩm nghi giả mạo này.

Lenacapavir thật là thuốc gì

Lenacapavir là thuốc kháng virus HIV. Theo thông cáo của WHO ngày 14/7/2025, WHO khuyến nghị lenacapavir dạng tiêm, dùng hai lần mỗi năm, như một lựa chọn PrEP bổ sung. Thông cáo cũng nhắc đến việc Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) vừa phê duyệt thuốc này. WHO cho biết tại thời điểm đó, việc tiếp cận lenacapavir ngoài thử nghiệm lâm sàng còn hạn chế và kêu gọi các nước triển khai.

WHO đồng thời khuyến nghị sử dụng xét nghiệm nhanh HIV để hỗ trợ PrEP dạng tiêm tác dụng kéo dài. Điểm mấu chốt: PrEP chỉ dành cho người chưa nhiễm HIV, và xét nghiệm là bước bắt buộc trước khi bắt đầu.

Cũng theo WHO, đến cuối năm 2024 thế giới có khoảng 40,8 triệu người đang sống chung với HIV, và khoảng 1,3 triệu người nhiễm mới trong năm 2024. Các con số này giải thích vì sao một phương pháp dự phòng chỉ cần tiêm hai lần mỗi năm được quan tâm đến vậy, và cũng vì sao kẻ gian nhanh chóng lợi dụng sự quan tâm đó.

Vì sao tự mua mũi tiêm PrEP trên mạng đặc biệt nguy hiểm

Không biết bên trong ống tiêm là gì

Một sản phẩm không có số đăng ký, bị nghi giả mạo nhãn hiệu, có thể không chứa lenacapavir, chứa sai hàm lượng hoặc được sản xuất trong điều kiện không vô trùng. Với thuốc tiêm, nguy cơ nhiễm khuẩn tại chỗ hay toàn thân là có thật.

Tưởng được bảo vệ nhưng thực ra không

Rủi ro lớn nhất là cảm giác an toàn giả. Người tiêm một mũi không có tác dụng sẽ nghĩ mình được bảo vệ trong nhiều tháng và có thể bỏ qua các biện pháp khác như bao cao su. Nếu phơi nhiễm trong thời gian này, họ hoàn toàn không được dự phòng.

Bỏ qua xét nghiệm HIV trước khi dùng

Người mua trên mạng thường không được xét nghiệm. Nếu một người đã nhiễm HIV mà không biết, rồi dùng một thuốc kháng virus đơn lẻ, virus có thể kháng thuốc, làm phức tạp việc điều trị về sau. Đây là lý do WHO đặt xét nghiệm HIV làm điều kiện đi kèm PrEP.

Dấu hiệu nhận ra người bán đáng ngờ

• Rao bán thuốc tiêm qua tin nhắn mạng xã hội, giao hàng tận nơi, không yêu cầu xét nghiệm hay đơn của bác sĩ.
• Tự xưng là nhân viên y tế, bác sĩ bệnh viện lớn nhưng không có địa chỉ phòng khám rõ ràng.
• Sản phẩm không có số đăng ký lưu hành, nhãn hoàn toàn bằng tiếng nước ngoài, không có tờ hướng dẫn tiếng Việt.
• Nhận tiêm tại nhà, tại khách sạn hoặc hướng dẫn tự tiêm.
• Giá cả và cam kết "bảo vệ 100%" được quảng cáo dồn dập.

Các thủ đoạn này giống với nhiều trang bán thuốc trái phép khác; bài nhận biết trang web bán thuốc online giả mạo liệt kê thêm những điểm cần kiểm tra.

Muốn dùng PrEP thì đi đâu

Tại Việt Nam, PrEP đường uống đã được triển khai qua hệ thống cơ sở y tế, phòng khám và các tổ chức cộng đồng. Người có nhu cầu nên liên hệ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, thành phố hoặc phòng khám chuyên khoa để được hướng dẫn đến cơ sở cung cấp dịch vụ gần nhất. Tại đây, bạn được xét nghiệm HIV, kiểm tra chức năng thận khi cần, tư vấn chọn phương pháp phù hợp và tái khám định kỳ.

Việc một thuốc mới được phê duyệt ở nước ngoài không có nghĩa là đã có mặt hợp pháp ở Việt Nam. Khi thuốc được cấp phép trong nước, thông tin sẽ được công bố trên các kênh chính thức của Bộ Y tế, và thuốc sẽ được cung cấp qua cơ sở y tế chứ không qua tin nhắn riêng.

Đã lỡ tiêm sản phẩm không rõ nguồn gốc

1. Đến cơ sở y tế để xét nghiệm HIV và được tư vấn về phương pháp dự phòng phù hợp; không coi mũi tiêm đó là đã được bảo vệ.
2. Theo dõi chỗ tiêm: sưng đỏ, đau tăng, chảy mủ hay sốt cần được khám.
3. Giữ lại vỏ hộp, ống thuốc, thông tin người bán và chứng từ thanh toán.
4. Phản ánh với Sở Y tế hoặc cơ quan chức năng. Các bước chi tiết có trong bài làm gì khi phát hiện đã mua phải thuốc giả.