Tác hại nguy hiểm đến tính mạng khi sử dụng thuốc giả
Thuốc giả có thể đe dọa tính mạng vì ba lý do chính: không chứa hoặc chứa quá ít hoạt chất khiến bệnh nặng không được điều trị; chứa sai hoạt chất hoặc hàm lượng quá cao gây ngộ độc; và chứa tạp chất, chất độc hay tân dược không công bố gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Tổ chức Y tế Thế giới đã cảnh báo thuốc kém chất lượng và thuốc giả là vấn đề y tế công cộng toàn cầu, ảnh hưởng nặng nề nhất đến những người bệnh nặng, trẻ em và người có hoàn cảnh khó khăn. Bài viết phân tích từng cơ chế gây hại và cách tự bảo vệ.
Thuốc giả gồm những dạng nào
Theo cách hiểu chung, thuốc giả là sản phẩm cố ý gian dối về thành phần, nguồn gốc hoặc nhãn mác. Có nhiều dạng:
- Không có hoạt chất, chỉ là bột độn, đường, tinh bột.
- Có hoạt chất nhưng hàm lượng thấp hoặc cao hơn nhiều so với nhãn.
- Chứa hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn.
- Chứa hoạt chất đúng nhưng nhiễm tạp chất, vi sinh vật do sản xuất trong điều kiện kém.
- Thuốc thật nhưng giả mạo nguồn gốc, hạn dùng, nhãn mác, có thể đã hết hạn hoặc bảo quản sai.
Khi thuốc không có tác dụng: nguy hiểm thầm lặng
Nhiều người nghĩ thuốc giả “chỉ là bột” nên cùng lắm là không có tác dụng. Thực tế, thuốc không có tác dụng có thể nguy hiểm không kém thuốc độc, vì người bệnh tin rằng mình đang được điều trị.
| Loại thuốc bị làm giả | Hậu quả khi không có tác dụng |
|---|---|
| Kháng sinh | Nhiễm khuẩn lan rộng, nhiễm khuẩn huyết, góp phần gây kháng thuốc |
| Thuốc sốt rét, thuốc lao | Bệnh tiến triển, lây cho người khác, kháng thuốc |
| Thuốc huyết áp, tim mạch | Đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim |
| Thuốc tiểu đường, insulin | Đường huyết tăng cao, biến chứng cấp tính nguy hiểm |
| Thuốc chống động kinh | Co giật tái phát, chấn thương |
| Thuốc điều trị ung thư | Bỏ lỡ thời điểm điều trị, bệnh tiến triển |
| Vắc xin | Không được bảo vệ trước bệnh truyền nhiễm |
Điều nguy hiểm là người bệnh và bác sĩ có thể nghĩ bệnh “kháng trị”, dẫn đến tăng liều hoặc đổi thuốc không cần thiết, trong khi vấn đề nằm ở chất lượng thuốc.
Khi thuốc chứa chất sai hoặc độc
Thuốc được sản xuất trong xưởng không phép có thể chứa:
- Hoạt chất quá liều: gây ngộ độc, đặc biệt với thuốc có khoảng an toàn hẹp.
- Hoạt chất khác: người dùng có thể dị ứng với chất mà họ không biết mình đang dùng.
- Dung môi, hóa chất công nghiệp: một số vụ ngộ độc trên thế giới liên quan đến siro thuốc nhiễm hóa chất độc hại, gây tổn thương thận nghiêm trọng ở trẻ em.
- Kim loại nặng, vi khuẩn, nấm mốc: do nguyên liệu và điều kiện sản xuất kém.
Tân dược giấu trong “thuốc nam”, thực phẩm chức năng
Một dạng thuốc giả phổ biến là sản phẩm quảng cáo là thảo dược nhưng trộn tân dược để tạo hiệu quả nhanh. Những chất hay bị phát hiện gồm corticoid trong sản phẩm chữa xương khớp, thuốc giảm đau chống viêm, chất giảm cân bị cấm, chất tăng cường sinh lý. Người dùng không biết nên dùng lâu dài, liều cao, có thể dẫn đến:
- Hội chứng Cushing, suy thượng thận, loãng xương, tăng đường huyết do corticoid.
- Xuất huyết tiêu hóa, suy thận do thuốc giảm đau chống viêm.
- Rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp do chất giảm cân bị cấm.
- Hạ huyết áp nguy hiểm khi chất tăng cường sinh lý dùng cùng một số thuốc tim mạch.
Các chiêu trò quảng cáo đi kèm những sản phẩm này được phân tích trong bài nhận diện chiêu trò thổi phồng công dụng thuốc của thần y online.
Nhóm người chịu ảnh hưởng nặng nhất
- Người mắc bệnh nặng, mạn tính: phụ thuộc vào thuốc để sống, gián đoạn điều trị có thể gây tử vong.
- Trẻ em: cơ thể nhạy cảm với chất độc, liều nhỏ cũng có thể gây hại.
- Người cao tuổi: dùng nhiều thuốc, chức năng gan thận suy giảm.
- Phụ nữ mang thai: ảnh hưởng cả mẹ và thai nhi.
- Người có thu nhập thấp: dễ bị thu hút bởi thuốc giá rẻ.
Tác hại vượt ra ngoài cá nhân
Thuốc giả làm suy giảm niềm tin của người dân vào thuốc thật và hệ thống y tế. Kháng sinh, thuốc sốt rét giả với hàm lượng thấp góp phần tạo ra vi khuẩn, ký sinh trùng kháng thuốc, ảnh hưởng đến cả cộng đồng. Chi phí điều trị biến chứng, nằm viện kéo dài cũng tăng lên. Để hiểu vì sao kẻ gian vẫn theo đuổi hoạt động này, xem bài vì sao thuốc giả thường rẻ hơn thuốc thật.
Những hiểu lầm khiến người dùng chủ quan
- “Thuốc giả chỉ là bột, uống không chết được.” Như đã phân tích, việc không được điều trị đúng có thể dẫn đến biến chứng nặng, và không phải thuốc giả nào cũng chỉ chứa bột vô hại.
- “Mua ở chỗ quen thì yên tâm.” Quen biết không thay thế được giấy phép và nguồn gốc hàng hóa. Người bán quen cũng có thể nhập phải hàng giả từ nhà cung cấp gian dối.
- “Hộp đẹp, có tem là thật.” Bao bì và tem có thể được làm giả rất tinh vi.
- “Dùng thấy đỡ là thuốc tốt.” Cảm giác đỡ nhanh có thể do tân dược trộn lẫn không công bố, và cái giá phải trả là tác dụng phụ về sau.
- “Thuốc ngoại xách tay thì không giả.” Nhãn xách tay là vỏ bọc phổ biến của hàng giả.
Nhận ra những hiểu lầm này giúp bạn đặt câu hỏi đúng trước khi dùng một sản phẩm mới, thay vì chỉ dựa vào cảm giác tin tưởng.
Dấu hiệu cảnh báo khi đang dùng thuốc
Hãy nghi ngờ chất lượng thuốc và đi khám khi:
- Thuốc quen dùng đột nhiên không còn hiệu quả.
- Xuất hiện tác dụng phụ lạ chưa từng gặp với cùng thuốc.
- Sản phẩm “thảo dược” cho hiệu quả giảm đau, giảm sưng nhanh bất thường.
- Bao bì, viên thuốc khác với lần mua trước.
Khi đã có nghi ngờ, các bước cần làm được hướng dẫn trong bài làm gì khi phát hiện mua phải thuốc giả.
Phòng tránh: những việc thiết thực
- Mua thuốc tại nhà thuốc, bệnh viện được cấp phép; giữ hóa đơn.
- Mua thuốc kê đơn kèm đơn hợp lệ; tránh nơi bán thuốc kê đơn không cần đơn.
- Cảnh giác với thuốc giá rẻ bất thường, thuốc xách tay, thuốc bán qua mạng xã hội.
- Kiểm tra số đăng ký, bao bì, viên thuốc.
- Không dùng sản phẩm “gia truyền” không rõ thành phần, nhất là khi đang điều trị bệnh.
- Báo cho bác sĩ mọi sản phẩm bạn đang dùng.
Lời nhắn
Thuốc giả không chỉ là chuyện mất tiền. Nó có thể lấy đi cơ hội điều trị, gây ngộ độc và biến chứng nặng. Lựa chọn nguồn mua đúng và giữ thói quen kiểm tra là cách bảo vệ hiệu quả nhất cho bạn và gia đình.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc giả có thể gây tử vong ngay không?
Có thể, nếu thuốc chứa chất độc hoặc hoạt chất quá liều. Phổ biến hơn là tác hại xảy ra từ từ do bệnh không được điều trị. Cả hai đều nguy hiểm, đặc biệt với người bệnh nặng.
Uống thuốc giả một thời gian ngắn có để lại hậu quả không?
Tùy vào thành phần và tình trạng bệnh. Nếu đã dùng, hãy đi khám để bác sĩ đánh giá, mang theo sản phẩm để xác định nguy cơ cụ thể.
Thực phẩm chức năng giả có nguy hiểm như thuốc giả không?
Có thể. Thực phẩm chức năng giả có thể chứa tân dược hoặc chất cấm không công bố, gây tác dụng phụ nghiêm trọng. Hãy mua sản phẩm có công bố hợp lệ từ nơi bán đáng tin cậy.
Làm sao biết bệnh không đỡ là do thuốc giả hay do bệnh nặng hơn?
Người bệnh không tự phân biệt được. Hãy đi khám, cho bác sĩ biết nơi mua thuốc và mang theo sản phẩm. Bác sĩ có thể đánh giá và đề nghị đổi sang nguồn thuốc đáng tin cậy.
Bài liên quan

Mua thực phẩm chức năng biếu Tết: tránh hàng giả, hàng không phép
Mùa mua thực phẩm bảo vệ sức khỏe làm quà Tết. Bài học từ vụ 67 sản phẩm giả bị thu hồi, đợt kiểm tra cuối năm và 6 bước kiểm tra trước khi mua biếu.

Bút tiêm giảm cân semaglutide giả: dấu hiệu nhận biết
WHO cảnh báo bút tiêm semaglutide giả có thể thiếu hoạt chất hoặc chứa insulin. Dấu hiệu trên bút, nhãn, hộp và vì sao không nên mua bút tiêm trên mạng.

Thuốc nam trị xương khớp trộn corticoid: dấu hiệu cần nghi ngờ
Trời lạnh đau khớp, nhiều người mua thuốc nam giảm đau thần tốc. Kiểm nghiệm từng phát hiện dexamethason, piroxicam trộn lén. Dấu hiệu nghi ngờ, tác hại.

Thuốc tiêm dự phòng HIV Yeztugo giả: điều người dùng PrEP cần biết
Cục Quản lý Dược cảnh báo thuốc tiêm YEZTUGO dự phòng HIV giả mạo nhãn, chưa được phép lưu hành. Rủi ro khi tự mua trên mạng và cách tiếp cận PrEP đúng.