Dấu hiệu nghi ngờ viên thuốc bị ẩm mốc biến màu kém chất lượng
Viên thuốc có thể đã bị ẩm mốc hoặc biến chất khi bạn thấy bề mặt xuất hiện đốm trắng, xanh, đen hoặc vệt lông tơ; viên đổi màu, ngả vàng, nâu; viên mềm, trương nở, dính vào nhau hoặc vào vỉ; có mùi mốc, mùi chua; hoặc trong lọ có hơi nước đọng. Khi gặp những dấu hiệu này, không nên dùng thuốc dù còn hạn, vì hoạt chất có thể đã phân hủy và nấm mốc có thể gây hại. Khí hậu nóng ẩm khiến tình trạng này khá phổ biến trong các tủ thuốc gia đình, và phần lớn có thể phòng tránh bằng cách bảo quản đúng.
Vì sao viên thuốc bị ẩm mốc
Nhiều thành phần trong viên thuốc có tính hút ẩm, đặc biệt các tá dược như tinh bột, đường, cellulose. Khi tiếp xúc với không khí ẩm, viên thuốc hút nước, tạo môi trường cho nấm mốc phát triển và thúc đẩy các phản ứng hóa học làm phân hủy hoạt chất. Những nguyên nhân thường gặp:
- Bóc viên thuốc khỏi vỉ để sẵn trong hộp nhựa, hộp chia thuốc nhiều ngày.
- Để lọ thuốc mở nắp, hoặc nắp không đóng chặt.
- Bỏ gói hút ẩm trong lọ.
- Cất thuốc trong phòng tắm, gần bếp, gần chậu cây, cửa sổ.
- Lấy thuốc bằng tay ướt, để thuốc trong túi quần áo ẩm.
- Mùa nồm, mưa kéo dài, độ ẩm không khí cao trong nhiều ngày.
- Thuốc được bán lẻ từng viên, bọc trong giấy hoặc túi nilon không kín.
Các dạng thuốc dễ bị ẩm nhất
| Dạng thuốc | Biểu hiện khi bị ẩm |
|---|---|
| Viên sủi | Phồng, mềm, bề mặt rỗ, tự sủi bọt trong tuýp |
| Viên nang cứng | Vỏ nang mềm, dính, biến dạng, bột bên trong vón cục |
| Viên nén không bao | Bở, trương nở, xuất hiện đốm, đổi màu |
| Thuốc bột, cốm | Vón cục, cứng lại, đổi màu |
| Viên ngậm, viên nhai có đường | Dính, chảy nước, mềm |
| Men vi sinh dạng bột | Vón cục, có thể giảm số lượng vi sinh sống |
Nhận diện nấm mốc trên viên thuốc
Nấm mốc có thể xuất hiện dưới dạng:
- Đốm tròn nhỏ màu trắng, xám, xanh lá, đen, hồng.
- Lớp lông tơ mịn trên bề mặt viên hoặc thành lọ.
- Vệt loang màu nâu, vàng từ mép viên vào giữa.
- Mùi mốc, mùi ẩm khi mở lọ.
Cần phân biệt với một số trường hợp bình thường: một số viên nén có hạt màu là thành phần công thức, một số viên nang mềm có bề mặt bóng dầu. Cách tốt nhất là so sánh với viên thuốc lúc mới mua hoặc với hình ảnh trong tờ hướng dẫn. Khi phân vân, hãy hỏi dược sĩ.
Dấu hiệu biến màu do phân hủy
Không phải mọi thay đổi màu sắc đều do nấm mốc. Một số hoạt chất bị oxy hóa khi tiếp xúc ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm, khiến viên thuốc ngả vàng, nâu, hoặc xuất hiện vệt màu. Ví dụ, một số viên vitamin C có thể ngả màu khi bị ẩm. Sự thay đổi màu thường là dấu hiệu hoạt chất đã biến đổi, ngay cả khi không thấy nấm.
Thuốc biến màu có thể giảm hiệu quả, và trong một số trường hợp sản phẩm phân hủy có thể gây hại. Vì vậy, quy tắc an toàn là không dùng thuốc đã đổi màu so với ban đầu.
Có nên dùng tiếp những viên còn lại trong lọ
Nếu một vài viên trong lọ bị mốc, nấm có thể đã lan sang các viên khác dù chưa nhìn thấy. Tốt nhất là bỏ cả lọ. Với thuốc đóng vỉ, nếu chỉ một ô bị rách và viên trong ô đó hỏng, các viên trong ô kín còn lại có thể vẫn ổn, nhưng hãy kiểm tra kỹ và hỏi dược sĩ, đặc biệt với thuốc điều trị bệnh quan trọng.
Không nên lau, cạo phần mốc rồi dùng tiếp, cũng không phơi nắng viên thuốc cho khô vì nhiệt độ và tia cực tím có thể làm hoạt chất phân hủy thêm.
Rủi ro khi dùng thuốc ẩm mốc
- Giảm hoặc mất tác dụng: bệnh không được kiểm soát, đặc biệt nguy hiểm với thuốc tim mạch, thuốc tiểu đường, kháng sinh.
- Phản ứng với nấm mốc: người có cơ địa dị ứng hoặc suy giảm miễn dịch có thể bị ảnh hưởng.
- Rối loạn tiêu hóa: buồn nôn, đau bụng.
- Sản phẩm phân hủy: một số chất phân hủy có thể gây kích ứng hoặc độc tính.
Ẩm mốc từ nhà hay từ nơi bán
Nếu thuốc vừa mua về đã có dấu hiệu ẩm mốc, vấn đề có thể nằm ở khâu bảo quản tại nơi bán hoặc trong vận chuyển, thậm chí là thuốc kém chất lượng. Nhà thuốc đạt chuẩn thực hành tốt phải có điều kiện bảo quản phù hợp, theo dõi nhiệt độ, độ ẩm. Trường hợp này, hãy mang thuốc và hóa đơn quay lại nơi bán để phản ánh. Thuốc mua trôi nổi, bán lẻ từng viên trong túi giấy có nguy cơ ẩm mốc cao hơn. Xem thêm các dấu hiệu chung trong bài dấu hiệu nhận biết thuốc kém chất lượng bằng mắt thường.
Phòng tránh ẩm mốc trong tủ thuốc gia đình
- Giữ thuốc trong vỉ, lọ gốc cho đến lúc dùng; nếu dùng hộp chia thuốc, chỉ chia đủ vài ngày và cắt theo ô vỉ.
- Đóng chặt nắp lọ ngay sau khi lấy thuốc, giữ gói hút ẩm trong lọ.
- Chọn vị trí khô ráo, thoáng mát, tránh phòng tắm, bếp, cửa sổ.
- Dùng hộp kín có gói hút ẩm để đựng thuốc trong mùa nồm.
- Lấy thuốc bằng tay khô, không thổi vào lọ.
- Không để thuốc trong tủ lạnh nếu không được yêu cầu, vì hơi nước dễ ngưng tụ khi lấy ra.
- Rà soát định kỳ, loại bỏ thuốc có dấu hiệu bất thường.
Hướng dẫn đầy đủ về điều kiện bảo quản cho từng dạng thuốc có trong bài bảo quản thuốc viên và thuốc nước đúng chuẩn.
Xử lý thuốc đã bị mốc
Cho thuốc mốc vào túi kín cùng chất không hấp dẫn như bã cà phê rồi bỏ cùng rác sinh hoạt, hoặc mang đến điểm thu hồi nếu có. Không đổ thuốc vào bồn cầu. Chi tiết trong bài cách vứt bỏ thuốc hết hạn an toàn. Sau đó lau sạch hộp đựng thuốc, để khô trước khi dùng lại.
Nếu thuốc bị hỏng là thuốc đang điều trị, hãy mua thuốc mới theo đơn và đừng bỏ liều trong thời gian chờ. Nếu đã lỡ uống thuốc bị mốc và có biểu hiện khó chịu, hãy liên hệ bác sĩ.
Tóm tắt
Ẩm mốc và biến màu là những dấu hiệu dễ nhận biết nhất cho thấy viên thuốc đã hỏng. Khi thấy đốm lạ, viên mềm, dính, đổi màu hay có mùi mốc, hãy bỏ thuốc thay vì cố dùng. Giữ thuốc trong bao bì gốc, đóng kín, cất nơi khô mát là cách đơn giản để thuốc giữ được chất lượng đến hết hạn dùng.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc còn hạn nhưng bị ẩm thì có dùng được không?
Không nên. Hạn dùng chỉ có giá trị khi thuốc được bảo quản đúng điều kiện. Thuốc bị ẩm có thể đã giảm hoạt chất hoặc nhiễm nấm, nên hãy bỏ và mua thuốc mới.
Mùa nồm có nên để thuốc trong tủ lạnh cho khô không?
Không. Tủ lạnh không làm khô thuốc, và việc lấy ra cất vào khiến hơi nước ngưng tụ. Hãy dùng hộp kín có gói hút ẩm, đặt ở nơi thoáng trong nhà.
Gói hút ẩm trong lọ thuốc dùng lại được không?
Gói hút ẩm đi kèm lọ thuốc nên giữ trong lọ đó đến khi dùng hết. Không nên chuyển gói hút ẩm cũ sang lọ khác hay mở gói ra, và cần để xa tầm tay trẻ em.
Viên thuốc hơi bở nhưng không mốc thì có sao không?
Viên bở có thể do hút ẩm hoặc lỗi sản xuất. Nếu so với lúc mới mua thấy khác, hãy hỏi dược sĩ. Không nên dùng với thuốc quan trọng như thuốc tim mạch, kháng sinh khi chưa được xác nhận.
Bài liên quan

Mua thực phẩm chức năng biếu Tết: tránh hàng giả, hàng không phép
Mùa mua thực phẩm bảo vệ sức khỏe làm quà Tết. Bài học từ vụ 67 sản phẩm giả bị thu hồi, đợt kiểm tra cuối năm và 6 bước kiểm tra trước khi mua biếu.

Bút tiêm giảm cân semaglutide giả: dấu hiệu nhận biết
WHO cảnh báo bút tiêm semaglutide giả có thể thiếu hoạt chất hoặc chứa insulin. Dấu hiệu trên bút, nhãn, hộp và vì sao không nên mua bút tiêm trên mạng.

Thuốc nam trị xương khớp trộn corticoid: dấu hiệu cần nghi ngờ
Trời lạnh đau khớp, nhiều người mua thuốc nam giảm đau thần tốc. Kiểm nghiệm từng phát hiện dexamethason, piroxicam trộn lén. Dấu hiệu nghi ngờ, tác hại.

Thuốc tiêm dự phòng HIV Yeztugo giả: điều người dùng PrEP cần biết
Cục Quản lý Dược cảnh báo thuốc tiêm YEZTUGO dự phòng HIV giả mạo nhãn, chưa được phép lưu hành. Rủi ro khi tự mua trên mạng và cách tiếp cận PrEP đúng.