Uống nhiều thuốc cảm cùng lúc: nguy cơ trùng paracetamol hại gan

Uống hai, ba loại thuốc cảm cùng lúc rất dễ khiến bạn nạp quá nhiều paracetamol mà không hay biết, vì hoạt chất này có mặt trong thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau và phần lớn thuốc cảm cúm dạng phối hợp. Quá liều paracetamol có thể gây tổn thương gan nặng, thậm chí tử vong. Cách phòng tránh là đọc thành phần trên mọi hộp thuốc, chỉ dùng một sản phẩm chứa paracetamol tại một thời điểm và hỏi dược sĩ trước khi kết hợp.

Mùa lạnh là lúc tủ thuốc gia đình mở nhiều nhất. Một người vừa sốt vừa đau đầu vừa nghẹt mũi có thể uống viên hạ sốt buổi sáng, gói thuốc cảm buổi trưa, thêm viên giảm đau buổi tối, và cả ba đều chứa cùng một hoạt chất.

Paracetamol nằm ở đâu trong tủ thuốc nhà bạn

Theo bài khuyến cáo người tiêu dùng của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), hơn 600 loại thuốc kê đơn và không kê đơn có chứa acetaminophen, tên gọi khác của paracetamol. Trên nhãn, hoạt chất này có thể được viết tắt là APAP, Acetaminoph, Acetaminop, Acetamin hoặc Acetam.

Ở Việt Nam, bạn thường gặp paracetamol trong:

• Thuốc hạ sốt, giảm đau đơn thành phần dạng viên nén, viên sủi, gói bột, siro, viên đặt.
• Thuốc cảm cúm phối hợp với thuốc chống nghẹt mũi, kháng histamin, thuốc giảm ho.
• Thuốc giảm đau phối hợp với các hoạt chất giảm đau khác, kể cả loại phải kê đơn.

Tên thương mại khác nhau khiến nhiều người nghĩ đây là các thuốc khác nhau, trong khi hoạt chất chính lại giống hệt.

Ngưỡng an toàn và vì sao cộng dồn lại nguy hiểm

FDA cho biết liều tối đa khuyến nghị cho người lớn là 4.000 mg mỗi ngày, tính tổng từ tất cả các thuốc đang dùng. Trang hướng dẫn paracetamol cho người lớn của NHS ghi cụ thể với viên 500 mg, mỗi lần 1-2 viên, không quá 8 viên trong 24 giờ, các lần cách nhau ít nhất 4 giờ. NHS cũng lưu ý người nặng dưới 50 kg có thể cần liều thấp hơn và không nên dùng quá 3 ngày nếu bác sĩ không chỉ định.

Vấn đề nằm ở phép cộng. Một gói thuốc cảm có thể chứa 500 mg, viên hạ sốt sủi 500 mg, viên giảm đau đầu thêm 500 mg nữa. Uống mỗi thứ vài lần trong ngày, tổng lượng rất nhanh chạm ngưỡng, nhất là khi người bệnh sốt cao và uống dồn với mong muốn mau hạ sốt.

Các con số trên là ngưỡng giới hạn để bạn kiểm tra mình có vượt hay không, không phải liều khuyên dùng cho mọi người. Người có bệnh gan, người uống rượu bia nhiều, người cân nặng thấp hay trẻ em cần được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn liều riêng.

Dấu hiệu ngộ độc paracetamol dễ bị nhầm với cảm cúm

FDA mô tả các dấu hiệu tổn thương gan do quá liều gồm buồn nôn, nôn, đau bụng, lú lẫn và vàng da, vàng mắt. Điểm đáng lo là triệu chứng có thể xuất hiện chậm sau vài ngày, có thể không rõ ràng, hoặc giống chính cảm cúm. Người bệnh dễ nghĩ mình mệt do cảm nặng thêm và tiếp tục uống thuốc cảm, khiến tình trạng tệ hơn.

Vì vậy, nếu nghi đã uống quá liều, đừng chờ có triệu chứng. NHS khuyên tìm tư vấn y tế ngay khi đã uống nhiều hơn mức ghi trên hộp hoặc tờ hướng dẫn; nếu cần đi cấp cứu, mang theo vỏ hộp và phần thuốc còn lại để bác sĩ biết chính xác bạn đã uống gì.

Ai cần thận trọng hơn

• Người uống rượu bia thường xuyên. FDA khuyên người uống từ 3 ly rượu bia trở lên mỗi ngày cần hỏi nhân viên y tế trước khi dùng paracetamol. NHS cũng cho biết thuốc không phù hợp với người lệ thuộc rượu hoặc uống say. Mùa tiệc tất niên vì vậy là thời điểm cần để ý.
• Người có bệnh gan. Tiền sử viêm gan, gan nhiễm mỡ hay xơ gan đều nên trao đổi với bác sĩ về liều phù hợp.
• Trẻ em. Liều cho trẻ tính theo cân nặng và độ tuổi. FDA khuyên làm theo hướng dẫn trên nhãn theo cân nặng, tuổi của trẻ và hỏi nhân viên y tế khi không chắc, thay vì ước chừng.
• Người đang dùng thuốc kê đơn có chứa paracetamol. FDA khuyên không dùng kèm thuốc không kê đơn chứa paracetamol nếu không có chỉ dẫn.

Cách đọc nhãn thuốc cảm trong 30 giây

1. Lật mặt hộp có ghi thành phần, tìm dòng hoạt chất, không chỉ nhìn tên thuốc to ở mặt trước.
2. Tìm các chữ paracetamol, acetaminophen hoặc APAP và ghi lại hàm lượng mỗi viên, mỗi gói.
3. Làm tương tự với mọi thuốc bạn đang dùng trong ngày, kể cả thuốc bác sĩ kê.
4. Nếu có hai sản phẩm cùng chứa paracetamol, chỉ giữ một và hỏi dược sĩ nên dùng thuốc nào cho triệu chứng còn lại.

Khi trong nhà có nhiều người cùng ốm, hãy ghi giờ uống thuốc của từng người ra giấy. Việc này giúp tránh trường hợp hai người cùng cho một đứa trẻ uống hạ sốt trong vòng một giờ. Nguyên tắc sắp xếp tủ thuốc và để thuốc xa tầm tay trẻ được trình bày trong bài quản lý tủ thuốc gia đình an toàn.

Không phải triệu chứng nào cũng cần một viên thuốc

Nghẹt mũi, đau họng nhẹ, ho khan trong cảm lạnh thường đỡ với nghỉ ngơi, uống nước ấm, súc họng nước muối. Uống thêm thuốc cho mỗi triệu chứng làm tăng số hoạt chất đưa vào cơ thể và tăng nguy cơ tác dụng phụ, tương tác. Nếu sau khi uống thuốc bạn thấy mệt bất thường, nổi mẩn hay vàng da, bài theo dõi phản ứng phụ sau khi uống thuốc giúp bạn biết cần ghi lại gì để báo bác sĩ.

Sốt kéo dài quá 3 ngày, sốt rất cao, khó thở hay đau ngực là lúc cần đi khám thay vì đổi sang loại thuốc cảm khác.