Cảnh Báo Nhà Thuốc
Trang chủ › An Toàn Kê Đơn

Hỏi đáp về an toàn kê đơn và sử dụng thuốc tân dược

Ban biên tập Cảnh Báo Nhà Thuốc · · Cập nhật
Hỏi đáp về an toàn kê đơn và sử dụng thuốc tân dược

Bài hỏi đáp này tập hợp những thắc mắc người dùng hay gặp nhất về thuốc tân dược: vì sao có thuốc phải kê đơn, thuốc generic có kém hơn thuốc gốc không, uống thuốc với gì thì an toàn, dùng thuốc cho trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai cần lưu ý gì, và làm sao mua thuốc đúng nơi. Câu trả lời mang tính giáo dục chung; với tình trạng cụ thể của bạn, bác sĩ và dược sĩ là người đưa ra lời khuyên phù hợp nhất.

Phân biệt thuốc kê đơn và không kê đơn

Vì sao có thuốc bắt buộc phải có đơn?

Thuốc kê đơn là những thuốc mà việc dùng cần có chẩn đoán và theo dõi của bác sĩ, vì có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng, dễ bị dùng sai, hoặc liên quan đến nguy cơ kháng thuốc như kháng sinh. Danh mục thuốc kê đơn do Bộ Y tế ban hành. Thuốc không kê đơn là những thuốc được đánh giá tương đối an toàn khi người dùng tự sử dụng theo hướng dẫn trên nhãn, cho các triệu chứng thông thường trong thời gian ngắn.

Làm sao biết thuốc mình mua là thuốc kê đơn?

Trên nhãn thuốc kê đơn tại Việt Nam thường có ký hiệu “Rx” ở góc trên và dòng chữ “Thuốc kê đơn” hoặc “Chỉ dùng theo đơn thuốc”. Nếu nhà thuốc bán cho bạn một sản phẩm có ký hiệu này mà không hỏi đơn, đó là dấu hiệu cơ sở không tuân thủ quy định.

Thuốc không kê đơn có hoàn toàn an toàn không?

Không. Thuốc không kê đơn vẫn có thể gây hại nếu dùng quá liều, dùng kéo dài hoặc phối hợp sai. Ví dụ, nhiều sản phẩm cảm cúm và giảm đau cùng chứa paracetamol; dùng cùng lúc có thể vượt mức an toàn và gây hại cho gan. Luôn đọc thành phần và hỏi dược sĩ khi dùng nhiều sản phẩm.

Thuốc gốc, thuốc generic và nguồn gốc thuốc

Thuốc generic có kém hơn biệt dược gốc không?

Thuốc generic chứa cùng hoạt chất, hàm lượng, dạng bào chế với thuốc gốc và phải được cơ quan quản lý cấp phép lưu hành. Khi được đánh giá tương đương sinh học, thuốc generic được kỳ vọng cho hiệu quả điều trị tương đương. Khác biệt có thể nằm ở tá dược, hình dáng, màu sắc và giá. Nếu bạn gặp phản ứng khác thường khi đổi sản phẩm, hãy báo bác sĩ.

Thuốc xách tay có tốt hơn thuốc bán trong nước?

Không có cơ sở để khẳng định như vậy. Thuốc xách tay không qua kênh nhập khẩu chính thức nên không được kiểm soát về nguồn gốc, điều kiện vận chuyển và bảo quản, lại có thể không có hướng dẫn tiếng Việt. Đây cũng là kênh dễ bị lợi dụng để bán thuốc giả. Xem phân tích chi tiết trong bài cảnh giác thuốc xách tay giá rẻ trên mạng.

Làm sao kiểm tra một thuốc có được phép lưu hành?

Mỗi thuốc lưu hành hợp pháp tại Việt Nam có số đăng ký hoặc số giấy phép nhập khẩu in trên bao bì. Bạn có thể tra cứu thông tin này trên hệ thống của Cục Quản lý Dược, theo hướng dẫn trong bài tra cứu số đăng ký lưu hành thuốc.

Uống thuốc thế nào cho đúng

Uống thuốc với nước gì là tốt nhất?

Nước lọc là lựa chọn an toàn nhất cho phần lớn thuốc uống. Sữa, nước ép bưởi, trà, cà phê, nước có ga hoặc rượu có thể làm thay đổi sự hấp thu hoặc chuyển hóa của một số thuốc. Ví dụ, sữa và các chế phẩm chứa canxi có thể làm giảm hấp thu một số kháng sinh; nước ép bưởi có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa của một số thuốc tim mạch.

Có được bẻ đôi hoặc nghiền viên thuốc?

Chỉ khi tờ hướng dẫn hoặc dược sĩ cho phép. Viên bao tan trong ruột, viên giải phóng kéo dài hoặc viên nang chứa vi hạt không nên bẻ hay nghiền vì có thể làm thuốc giải phóng quá nhanh hoặc bị phá hủy trong dạ dày. Vạch khía trên viên không phải lúc nào cũng có nghĩa là có thể chia liều.

Uống nhiều thuốc cùng lúc có sao không?

Nhiều thuốc có thể uống cùng nhau, nhưng một số cặp cần uống cách nhau hoặc không nên dùng chung. Người dùng nhiều thuốc nên có một danh sách cập nhật và nhờ dược sĩ rà soát. Bài nguyên tắc phối hợp nhiều loại thuốc đưa ra các bước cụ thể.

Những nhóm người cần thận trọng đặc biệt

Có thể cho trẻ uống thuốc của người lớn với lượng ít hơn không?

Không nên. Trẻ em không phải người lớn thu nhỏ: cơ thể trẻ hấp thu, chuyển hóa và đào thải thuốc khác người lớn, và một số thuốc an toàn với người lớn lại không phù hợp cho trẻ. Liều cho trẻ thường được tính theo cân nặng và tuổi, do bác sĩ hoặc dược sĩ xác định. Hãy dùng sản phẩm dành riêng cho trẻ em và dụng cụ đo đi kèm.

Người cao tuổi cần lưu ý gì?

Người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh và dùng nhiều thuốc, chức năng gan thận suy giảm, dễ gặp tác dụng phụ như chóng mặt, té ngã, lú lẫn. Gia đình nên giúp sắp xếp thuốc, theo dõi việc uống thuốc và đưa đi tái khám đều đặn để bác sĩ rà soát lại đơn.

Phụ nữ mang thai có được dùng thuốc không?

Có những thuốc dùng được và có những thuốc cần tránh trong thai kỳ. Không tự dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn, thảo dược hay thực phẩm chức năng, khi chưa hỏi bác sĩ. Khi đi khám bất kỳ chuyên khoa nào, hãy thông báo bạn đang mang thai hoặc có thể đang mang thai.

Kháng sinh và các hiểu lầm thường gặp

Cảm cúm có cần uống kháng sinh không?

Phần lớn cảm cúm thông thường do virus gây ra, và kháng sinh không có tác dụng với virus. Dùng kháng sinh không cần thiết không giúp khỏi nhanh hơn mà còn gây tác dụng phụ và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Bác sĩ sẽ quyết định khi nào có dấu hiệu nhiễm khuẩn cần kháng sinh.

Tôi thấy khỏe rồi, có thể ngừng kháng sinh?

Hãy dùng đúng thời gian bác sĩ chỉ định trừ khi được hướng dẫn khác. Nếu gặp tác dụng phụ khó chịu, hãy liên hệ bác sĩ thay vì tự ngừng. Thông tin chi tiết có tại bài hướng dẫn an toàn khi dùng kháng sinh kê đơn.

Mua thuốc ở đâu cho an toàn

Có nên mua thuốc kê đơn trên mạng?

Thuốc kê đơn chỉ nên mua tại cơ sở bán lẻ thuốc được cấp phép, có dược sĩ, và phải có đơn hợp lệ. Những trang web hoặc tài khoản mạng xã hội bán thuốc kê đơn không cần đơn, không có địa chỉ rõ ràng, giá rẻ bất thường, quảng cáo “chữa khỏi hoàn toàn” là các dấu hiệu của người bán bất hợp pháp. Nếu dùng dịch vụ trực tuyến, hãy chọn kênh của chính nhà thuốc hoặc chuỗi nhà thuốc được cấp phép, có thông tin pháp lý minh bạch và yêu cầu đơn khi bán thuốc kê đơn.

Nghi ngờ mua phải thuốc giả thì làm gì?

Ngừng dùng, giữ lại sản phẩm và hóa đơn, chụp ảnh bao bì, liên hệ bác sĩ nếu đã có triệu chứng bất thường, và báo cho cơ quan quản lý y tế địa phương. Bạn cũng có thể gọi đường dây nóng của Bộ Y tế để được hướng dẫn.

Một vài nguyên tắc chung

  • Dùng thuốc đúng người, đúng bệnh, đúng cách và đúng thời gian.
  • Đọc tờ hướng dẫn sử dụng trước khi dùng.
  • Lưu danh sách thuốc và tiền sử dị ứng của bản thân.
  • Hỏi khi chưa rõ, không tự đoán.
  • Mua thuốc ở nơi có giấy phép, có dược sĩ tư vấn.

Câu hỏi thường gặp

Đơn thuốc cũ có dùng để mua lại thuốc được không?

Không nên. Đơn thuốc có thời hạn hiệu lực và được kê cho một đợt bệnh cụ thể. Khi triệu chứng quay lại, bạn cần được khám lại để bác sĩ đánh giá và kê đơn mới nếu cần.

Thực phẩm chức năng có thay thế thuốc được không?

Không. Thực phẩm chức năng không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Một số sản phẩm còn có thể tương tác với thuốc, nên hãy báo bác sĩ nếu bạn đang dùng.

Uống thuốc rồi uống rượu bia có nguy hiểm không?

Với nhiều thuốc thì có. Rượu có thể làm tăng tác dụng an thần, gây hại gan khi dùng cùng một số thuốc, hoặc gây phản ứng khó chịu với một số kháng sinh. Hãy hỏi dược sĩ về thuốc cụ thể bạn đang dùng.

Ai là người tôi nên hỏi về thuốc ngoài bác sĩ?

Dược sĩ tại nhà thuốc hoặc khoa dược bệnh viện là người có chuyên môn về thuốc: cách dùng, tương tác, bảo quản, tác dụng phụ. Bạn có thể hỏi dược sĩ mỗi khi nhận thuốc.

Bài liên quan